Mantık Kapıları Nedir? (AND, OR, NOT, NAND, NOR, XOR)
Mantık kapıları (logic gates), bir veya daha fazla ikili (0/1) girişi alıp tek bir ikili çıkış üreten temel devre elemanlarıdır. Tüm sayısal sistemler — işlemciler, bellekler, FPGA'ler — bu basit kapıların milyonlarcasından kurulur. Aşağıdaki kapıların her birini nandbench simülatöründe sürükle-bırak ile kurup canlı deneyebilirsin.
nandbench'te kapıları canlı dene →
AND kapısı (VE)
Çıkış, yalnızca tüm girişler 1 olduğunda 1'dir. Mantıksal çarpma (A·B) gibi düşün.
| A | B | A AND B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
OR kapısı (VEYA)
Çıkış, girişlerden en az biri 1 olduğunda 1'dir. Mantıksal toplama (A+B) gibi düşün.
| A | B | A OR B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 1 |
NOT kapısı (DEĞİL / çevirici)
Tek girişi tersler: 0 → 1, 1 → 0. "Inverter" olarak da bilinir.
| A | NOT A |
|---|---|
| 0 | 1 |
| 1 | 0 |
NAND kapısı
AND'in tersi (NOT-AND). Çıkış, tüm girişler 1 olduğunda 0; aksi halde 1'dir. NAND evrensel kapıdır: yalnızca NAND kullanarak diğer tüm kapıları (ve dolayısıyla herhangi bir devreyi) kurabilirsin — nandbench'in adı da buradan gelir.
| A | B | A NAND B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |
NOR kapısı
OR'un tersi (NOT-OR). Çıkış, yalnızca tüm girişler 0 olduğunda 1'dir. NOR da evrensel bir kapıdır.
| A | B | A NOR B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 0 |
XOR kapısı (özel VEYA)
Çıkış, girişler birbirinden farklıysa 1'dir. Toplayıcıların (adder) ve parite devrelerinin temel taşıdır.
| A | B | A XOR B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 0 | 1 |
| 1 | 1 | 0 |
XNOR kapısı (eşitlik)
XOR'un tersi. Çıkış, girişler eşitse 1'dir; bu yüzden "eşitlik karşılaştırıcısı" olarak da kullanılır.
| A | B | A XNOR B |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 0 |
| 1 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
Kapılardan devreye
Bu kapıları birleştirerek toplayıcılar, çoklayıcılar (mux), kod çözücüler, flip-flop'lar ve sonlu durum makineleri kurarsın. nandbench, kurarken bit genişliği uyuşmazlığı, çoklu sürücü çakışması ve salınım (oscillation) gibi hataları canlı yakalar — ders çalışırken saatler kazandırır. Devamı için sayısal mantık simülatörü sayfasına bak.